Rezisti iha Liña Frente: Komandante Cornélio Gama “L7”nia Jornada iha Rezisténsia Timorense
L7 marka nia-an hanesan serventi leal ida ba estadu timorense liuhusi serbisu rezisténsia hasoru okupasaun Indonézia durante tinan 24 iha ailaran. Nia moris iha Laga husi família ho legadu forte ba funu hasoru forsa koloniál. Ninia kareira militár komesa husi tropa Portugés dezde tinan 1972. Bainhira funu hahú, nia hamutuk ho nia alin mane nain tolu no subriñu ida envolve direta iha rezisténsia armada. To’o inisiu ba dekada 1980 nian, nia alin-mane nain rua no subriñu mate hotu ona iha ailaran hamutuk ho martir sira seluk. Hela mak L7, no nia alin Mauk Moruk – nu’udar kuadru superiór ida. Maibé kuandu mosu diverjénsia interna, Mauk rende depoizde dékada ida lidera forsa iha ailaran. Iha vila, L7 nia ferik-oan hetan torturasaun oioin to’o kastigu iha Atauro enkuantu nia oan nain haat boot lahó ninia akompañamentu. L7 mós hetan dezarmamentu fila-fila husi komandu FALINTIL durante dékada dahuluk iha rezisténsia Timorense. Maibé, nia la lakon korajen. Pesoalmente nia utiliza esperénsia doloroza sira-ne’e nu’udar forsa motriz hodi kontinua rezisti.
L7 involve iha FALINTIL dezde guerra civil entre UDT-FRETILIN, to’o mobilizadu ba zona fronteira Balibo, kuandu militár Indonézia hahú tentativa atu penetra. Bainhira la aguenta ona ho inimigu nia avansu, L7 ho kompatriotra sira retira ba Dili to’o loron proklamasaun unilaterál ba independénsia iha 28 Novembru 1975. Iha 07 Dezembru 1975, bainhira forsa invazór tama Dili, L7 hetan orden hodi fila ba Laga. Iha-ne’ebá, sira monta kompañia FALINTIL ida hanaran Kuda Fuik ne’ebé ativa purvolta semestre ida to’o FRETIILIN harii zona komandu polítiku-militár iha Laga. Iha faze gerilla, L7 ativa kleur iha Ponta Leste nia Sub-Rejiaun Luar, hamutuk ho komandante Cipriano Martins “Roodak”. L7 mos hetan responsabilidade hodi lidera pelotaun ida eskolta Xanana bainhira nia tama iha sira-nia zona operasaun inklui momentu istóriku ida Xanana hasoru bispu Dom Martinho Lopez iha Mehara iha tinan 1982, sorumutu cessar-fogo iha Viqueque iha Marsu 1983, no durante formasaun Conselho Naçional da Resistençia Maubere (CNRM). Iha rohan ba dékada 1980 to’o inísiu dékada 1990 nian, L7 ativa nu’udar komandante pelotaun ida hamutuk ho komandante Roodak. Kuandu muda fali ba Região 3 “Cruzeiro”, nia asume responsabilidade nu’udar segundo comandante rejionál to’o funu remata.
L7 involve iha operasaun militár oioin ne’ebé fo susesu ba FALINTIL nia sobrevivénsia iha ailaran. Operasaun ofensiva notavel balun mak hanesan asaltu koramil Alas iha 1998 (hadau kilat 36), operasaun iha Puasouru – Loré (hadau kilat 17), operasaun Kouwedana iha 1979 (hadau kilat ±60), operasaun iha Iliomar iha 1986 lideradu husi Koro-Asu (hadau kilat 34). L7 funda Organizasaun Rezisténsia Sagrada Família iha 1989 – nu’udar organizasaun masa ida ne’ebé ativa hanesan plataforma ida hodi organiza luta populár liuhusi rede klandestinu ne’ebé kuaze distribui iha teritóriu tomak.
Fila ba vida sivíl hafoin ukun-an, L7 serbisu hanesan deputadu durante dékada ida husi partidu UNDERTIM no PLP. Nu’udar kumprimentu ba juramentu ho ninia kompatriota sira, L7 foti inisiativa hodi rekolla restos mortais husi martir sira >500 ne’ebé ikusmai haloot ho dignu ona iha jardim dos herois iha Laga. Nia mós kontinua esforsu hodi konsolida Sagrada Família nu’udar obra rezistensia nian. Iha Agostu 2025, L7 eleitu hodi lidera Conselho dos Combatentes da Libertação Nacional (CCLN) munisípiu Baucau nian ba periodu 2025-2030.
Reviews
There are no reviews yet.